در حرب احد انواع جفا و آزارها از كفار قريش يافت چنان كه در كتب سير و تواريخ مذكور است و مسطور فاين العصمة الموعوده و جواب از اين اشكال آن است كه اين آيه متأخر است از واقعه احد فحينئذ اشكال مضمحل باشد و سؤال را مجال نماند از ابن عباس رضى اللَّه عنه مرويست كه جمعى يهود نزد پيغمبر آمدند و گفتند يا محمد تو بتورات ايمان دارى كه كتاب خداست و حق است فرمود آرى كتاب خدا است و حق است و صدق گفتند تو با ما متفقى در اين و ما با تو متفق نيستيم در آنكه قرآن حق باشد و از نزديك خداى آمده باشد پس تو ما را بر آنكه متفقيم باز گذار آيه آمد كه * ( قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ ) * بگو اى اهل كتاب * ( لَسْتُمْ عَلى شَيْءٍ ) * نيستيد شما بر چيزى معتد به كه دين صحيحست * ( حَتَّى تُقِيمُوا التَّوْراةَ وَالإِنْجِيلَ ) * تا وقتى كه اقامت كنيد حكم تورية و انجيل را يعنى آن چيزى را كه در اين هر دو كتاب است حقتعالى شما را به آن امر فرموده كه آن ايمان آوردن است بمحمد صلَّى اللَّه عليه و آله و يا مراد اقامة اصول دين است و آن چه منسوخ نشده از فروع آن * ( وَما أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ ) * و تا وقتى كه به پاى داريد اوامر و نواهى آنچه فرستاده شده بشما * ( مِنْ رَبِّكُمْ ) * از پروردگار شما يعنى قرآن پس مراد باقامت ايمان آوردن است و اذعان نمودن مر حكم خداى را چه كتب الهيه باسرها امرند بايمان آوردن به كسى كه معجزه تصديق او نمايد و ناطق شود بوجوب طاعت او يا تصديق باصول آن و عمل كردن به احكام فرعيه غير منسوخه آن و تخصيص اهل كتاب به اين به جهت اقامت حجت است بر ايشان * ( وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيراً مِنْهُمْ ) * و هر آينه زياد مىكند بسيارى را از ايشان يعنى از يهود و ترسا * ( ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ ) * آن چه منزل شده به تو از پروردگار تو يعنى استماع قرآن ميافزايد ايشان را * ( طُغْياناً وَكُفْراً ) * سركشى و ناگرويدگى اسناد زيادهء طغيان و كفر به قرآن بر سبيل تجوز است و حقيقتا فاعل كفر و طغيان ايشانند چه معنى مراد آن است كه اهل كتاب نزد استماع قرآن كفر و طغيان را زياده مىكنند به جهت زياده گردانيدن ايشان انكار و كفر را به آن و تفصيل اين معنى در ما سبق سمت تحرير يافته و چون حال اهل كتاب بر اين منوال است * ( فَلا تَأْسَ ) * پس اندوهناك مباش * ( عَلَى الْقَوْمِ الْكافِرِينَ ) * بر گروه كافران به جهت زيادتى طغيان و كفر ايشان چه ضرر آن لاحق است بايشان و از ايشان به غير نميرسد و سرايت نميكند و اهل ايمان كه منقاد تواند از اين معنى مبرااند و ايمان ايشان خالص است از شوب اين معنى پس غبار ملال و اندوه بخاطر خود راه مده حاصل كه آيه براى تسليهء حضرت